De planeten en de 7 weekdagen:

Rond 200 n. Chr. ontstond de huidige week verdeeld in 7 dagen waarbij iedere dag aan een planeet was gekoppeld. We zien de overeenkomsten bij de Ogham- en Runenkalender (zie het jaar rond bij andere landen en culturen).

Hier volgt de ontwikkeling van de weekdagen zie ook Decanen:

Hindoe/ Vedisch (Induscultuur had contact met Mesopotamië)1200 v. Chr.
1 ZonGod Surya/ Suria/ Vivasvat/ Kalindi
2 MaanChandra/ Tchandra
3 VenusShukra/ Sukra
4 JupiterBrahaspati/ Vrihaspati of Guru
5 MarsMangala of/ Bhima
6 MercuriusBuddha
7 SaturnusShani/Sani
Chinees 1046 v. Chr.
1 Zon-
2 Maan-
3 VenusWitte tijger
4 JupiterSheti: Azuurblauwe of groene draak
5 MarsVermiljoen of rode vogel
6 MercuriusZwarte schildpad
7 SaturnusGele draak

De Griekse planeten waren voor 500 v Chr. niet echt bekend, behalve de belangrijkste planeet Venus die noemden zij: Eosphorus als morgenster en Hesperos, Astraia als Avondster. Mercurius noemde zij in de ochtend Apollo en in de Avond Hermes.

Grieks 450 v. Chr. Eigenschap300 v. Chr. Goden:Uiterlijk/ Attribuut
1 Zon

Helios (Door Homerus Hyperion genoemd).

2 MaanMeneSelene, later Artemis en Hekate
ook Phoebe (helderheid)
maan en leeuw
3 Venus PhosphorosHelder en KoketVenus, Aphrodite/ Eos (phoros)
4 Jupiter PhaetonGroot, beweegt als een majesteitZeus
5 Mars Pyroeis "vurig"Rood, zie marcheren, passen maken Aresoorlogsgod, Heracles
6 Mercurius StilbonSnel bewegend, hij brengt dode zielen naar de andere wereldBoodschapper Hermes, en later ook ApolloHermes bracht de zielen naar de andere wereld, Hermes heeft 7 snarig lier; het octaaf
7 Saturnus PhainonVaag, ver en langzaamCronos (de Titaan Cronos)

Romeins: De Romeinen hebben ook pas later de zonnegod ingevoerd omdat ze een maankalender hadden en namen alles letterlijk over van de Grieken.

In Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar zouden de 7 weekdagen genoemd zijn naar de 7 maagden (sterren van de Plejaden), wellicht onder invloed van het boeddhisme.

De Germaanse/ Keltische Planeten en Goden die zij in de week hadden geplaatst en gelijkstelden aan de Romeinse goden:


Zondag; Taalkundig stonden vroeger alle 7 planeten bij deze dag/periode. Gelijk aan Noord 1.

Germaans: Vernoemd naar de zonnegod; Sunnansdeag of zondag. Dit was de 1e dag van de week. De zon op deze afbeelding laat het 8 spakig zonnewiel draaien. Als christelijk symbool vinden we het terug in de halo rond het hoofd.

Middeleeuws: Sonnendaech

Middelduits (17de eeuw): Sonntag/ Sunnun tag. Oudhoogduits: f(s)rôn[o]tag.

Sami: Beaivi: vrouwelijke naam van de zon. Beaivvas: mannelijke naam van de zon.

Engels: Sunday

Welsh: Sul (rad is; rhod)

Iers: Sol/ Grian/ Reithes Grian ( Roth/ Rad van de zon, dierenriem)/ Ló-chrann (Hoofd van de dag)

Ré-an-lá (daglicht)

Middeliers: Crois gréine; "de gordel van de zon", dierenriem. In Manx Gaëlisch; Cryss greiney. (Zie ook Reine)

Middeliers: Grien Tairisem; "de zon staat stil", zonnewende. Modern Iers; Grianstad: Zonnestilstand.

Gallische zonnegod Grannos (Latijn: Grannus) is misschien meer verwant aan het woord voor graan. Zoals Granny (oma).

Island of Man: Gloyr na laa (Glorie van de dag)/ ree yn laa (daglicht)/ Gassanny-Greiney: "Het voetpad van de zon", dierenriem.

Schots-Gaëlisch: Granch-Rios, dierenriem

Bretons van Morbihan gebruiken het eufemisme "schoenmaker"; Kere voor de zon.

Baltisch: Saul(e)

Portugees: Domingo

Frans: Dimanche; christelijk Latijn; dies Dominica (dag des Heren)

Grieks: Helios

Hindoe: Ravivaar (Surya/ Vivasvat/ Kalindi).

Sanskriet: Rasai Chakra; rad van sterrenbeelden

Tibetaans Boeddhistisch: Amitabha

Hebreeuws: Rishon

islamitisch: Al-Ahad

(het jaarrad en de pot met vuur of rook)

Geluksdag bij alle ondernemingen.

Christelijk: Men mocht op deze dag niet werken en de vrouwen niet naaien.

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Toungsa

----


Maandag; Germaans: Dit was de 2e dag, Vernoemd naar de maangodin Mona of de maangod; Manus, De Manusdeag of maandag. Middeleeuws: maenendach.

Middelduits: Monntag

Sami: Mannu of Bassa Aske

Engels: Monday

Welsh: Llun

Iers: Maan is Lùan (straling), maandag is An Lùan

Iers: Maan is Gealach (helderheid) of Ésca (Aesca); betekent ook water. Verwant aan Eisce: wijsheid, kennis, dichtkunst, waarzeggerij. MiddelIers: Eaystrolach: Astroloog

Een ander woord voor maan was Ré. Rehollys; maanlicht (shollys is licht)

Manx: Maan is Eayst

Island of Man: Ben-reine ny hoie (koningin van de nacht). Zie ook Rein/ Rijn/ Regina.

Baltisch: Menu(lis)

Keltisch: Lugo(ues), Cú Chulainn

Portugees: Segunda-feira, (tweede dag)

Frans: Lundi; Latijn; Lunae dies (dag van Maangod)

Grieks: Mene: Selene en later Artemis

Hindoe: Soma/ Somvaar (Shandra)/ Stoma

Hebreeuws: Sheni

islamitisch: Al-Ithnayn

(afgebeeld als een nar, naar de Carnavalstijd)

Vroeger geloofde men dat men geen belangrijke dingen moest doen op maandag zoals het vee naar de wei brengen, iets uitlenen en trouwen. Sinds de middeleeuwen is maandag de wasdag.

Zie februari en lente

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Kooreak

----


Dinsdag; Germaans: Dit was de 3e dag. Vernoemd naar de oorlogsgod Tyr, Yiu, Ziu, Tuisco/Tuisto, Tuisocsdeag of Dingsdag. MiddelNederlands: Densendach, zie Middeleeuws: dinxdach: dinc. Dijsdach/dijsendach. (Fries; Tiisdei). In het Engels staat de god Mars voor de Germaanse Teiwaz. Zie het dodenfeest; Oordeelsdag.

Middelduits: Dienstag

Engels: Tuesday

Welsh: Mawrth

Keltisch: Tuismed; "begin/ geboorte". Tuismeá: horoscoop (geboortehoroscoop)

Iers;"Fios a bhaint as na réaltai; "kennis vergaren uit de sterren". éolus leis an réltainn; "een koers uitzetten met behulp van de sterren"

Schots-Gaëlisch; suidheadchadh nan reull aig àm bhreith; "de basis leggen met behulp van de sterren".

Portugees: Terca-feira

Keltisch: De god Teutates/ Toutatis wat eigenlijk "het volk" of "de stam" betekent. Of de god Camulos (met het magische zwaard).

Frans: Mardi; Latijn; Martis dies (dag van Mars)

Grieks: Pyroeis en Later Ares

Hindoe: Mangala/ Mangalaa of Bhima en Later Aru (naar de Griekse Ares)

Hebreeuws: Shlishi

islamitisch: Al-Thalaathaa

Vroeger ging men graag op deze dag de slag aan of men ging trouwen. Sinds de middeleeuwen is dinsdag de strijkdag. In de late middeleeuwen kookte men de aardappels.

christelijk: Marcus (zie februari), gekoppeld aan Petrus

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Reaksa

----


Woensdag; Germaans: de 4e dag, Middeleeuws: woensdach.

Middelduits: Mitwoch

Engels: Wednesday

Welsh: Mercher

Iers: Mercurius is; Mearchair

Manx: Mercurius; Yn Curain/ Yn Crean

Portugees: Quarta-feira

Keltisch: Cernunnos "de gehoornde" (vaak in kleermakerszit met een gewei op zijn hoofd)Later ook Ogma, de god die het Ogham schrift bracht. De god Lugh / Lugus/ Laon/ Lyon. Finn.

Frans: Mercredi; Latijn; Mercurii dies (dag van Mercurius).

Grieks: Stilbon en later Hermes, gevolgd door Dionysus en daarna Apollo.

Hindoe: Budhavaara/ Budha/ Boeddha

Hebreeuws: Revi'í

islamitisch: Al-Arba'aa

Vroeger dacht men dat de kinderen die op deze dag werden geboren extra geluk zouden hebben. Sinds de middeleeuwen is woensdag de versteldag van het naaigoed.

christelijk: De dag waarop Jezus door Judas verraden zou zijn. Daarom zou het een gevaarlijke dag door duivels en heksen zijn.

christelijk: Lucas (zie midwinter en februari), is gekoppeld aan Paulus

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Montha

----


Donderdag; Germaans: 5e dag.

Wellicht is de naam afgeleid van watergodin Danu, van de rivier de Donau (Danube). Middeleeuws: donnedach/ donderdach. (wintertijd)

Middelduits: Donnerstag

Sami: De dondergod Diermmes werd soms ook Tiermes of Horagalles ("donder held") genoemd. Vergelijkbaar met Ukko/ Akko: Geddekis Akko (of Geddekis Galggo).

Engels: Thursday

Welsh: Iau/ Taran

Iers: Torann (Jupiter is Jóib)

Portugees: Quinta-feira

(Ook verwant aan de Keltische/ Gallische dondergod Taranis, Taranis was echter een zeegod met drietand en had ook als symbool het zonnewiel (soms met 8-spaken), Taranis was ook de god van de bronnen). Verwant aan de Slavische god Perunu/ Baltische god Perkuno (verwant aan Thor) met gelijksoortige namen. Estland: Taara

Frans: Jeudi; Latijn; Iovis dies (dag van Jove ofwel Jupiter). De Romeinse god Jupiter stond voor de volle maan in het midden van de maanmaand.

Grieks: Phaeton en later Zeus

Hindoe: Brihaspativaara Guru/ Brahaspati/ Parjanya

Hebreeuws: Khamishi

Perzië: Ahura Mazda/ Syrië en Klein Azië: Oramazdes

islamitisch: Al-Khamis

(Let op de 12 sterren achter deze koning Jupiter in zijn bed)

Vroeger gezien als een gunstige dag voor activiteiten met de hamer zoals; verkoop, vergadering, verdragen sluiten en huwelijk. Sinds de middeleeuwen is donderdag de marktdag.

Zie de maand juni, deze goden zijn vaak verbonden met de heilige eikenboom

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Kereney

-----


Vrijdag; Middeleeuws: Dag dat men vrij was. Marktdag (Marsdag, zie ook Marskramer). Dag van vriendschap (vrienden ontmoeten). Dag van vrijen: minnen (Daarom Venus, maar zij hoort eigenlijk ook bij de Zondag). Middeleeuws: vrydach.

Germaans: 6e dag Vernoemd naar de godin Frigga/ Frija/ Freyja; Later Friga, Frigedeag of vrijdag. Godin van liefde en vruchtbaarheid. (Start van het Landbouwjaar en kalender).

Middelduits: Freytag

Engels: Friday

Welsh: Gwener

Iers: Venus is; Véineas

Manx: Venus  is; Yn Vadlag/ Yn Vaytnag

Portugees: Sexta-feira

Frans: Vendredi; Latijn; Veneris dies (dag van Venus).

Grieks: Phosphoros en later Aphrodite/ Eos (phoros). Sint Paraskevi (letterlijk; "vrijdag").

Oost Slavisch: Mokosh/ Paraskeva-Pyatnitsa ("vrijdag")

Roemeens: Sfinta Vineri (Sint Vrijdag)

Hindoe: Shukravaara/ Shukra en Later Asphujit (naar de Griekse Aphrodite)

Hebreeuws: Shishi

Bij de islamitische cultuur is juist de vrijdag (Al-Jumu'ah; "verzamel dag") een speciale dag om te bidden en naar de Moskee te gaan. Het is dus hun vrije dag van rust in veel landen. Sommige islamitische landen maken een weekend van de donderdag met vrijdag of de vrijdag met zaterdag. Let op want de islamitische dagen beginnen bij pas bij zonsopgang en hebben een eigen kalender.

(gelijkend op de Romeinse godin Diana van de jacht).

Op vrijdag mochten de vrouwen niet draaien, naaien, twisten of spinnen want dit was voorbehouden aan de grote godin Venus. In Ierland als Sint Brigit. Dag van de koekoek. Was een geluksdag.

christelijk: Aanvankelijk De goede vrijdag voor Pasen.

negatief want op deze dag zou Jezus zijn gekruisigd. In de middeleeuwen noemde men de dag zelf niet maar men zei; pridie saturni: de dag voor zaterdag.

Geen dag voor belangrijke zaken als trouwen of op reis gaan. Geen nagels knippen. Geen dag om slag te leveren, geen dag voor de vissers om uit te varen. Dag van de duivel. Sinds de middeleeuwen is vrijdag de boendag (schoonmaakdag). Op vrijdag werd oook het brood gebakken.

Zie de maand augustus

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Kemera

----


Zaterdag; Vroeger: Dag van het zaad/zaaien. Dag van samen (samsdag). Uitbetaling in Graan. Later in zout: Salarisdag.

Germaans: 7e dag. Vernoemd naar de god Saturnus/ Seater/ / Sater/ Satyr; Seaterdeag of Saturdag (Fries; Sneon (Snjoen; zonne-avond, de dag voor zondag). God van de akkerbouw/ God van het graan in al zijn vormen door het jaar. Satus="zaaien". Middeleeuws: saterdach.

Middelduits: Sambstag/Sambaztac, nu Samstag.

Engels: Saturday

Welsh: Sadwrn

Iers: Sathurn

Portugees: Sábado

Frans: Samedi; Latijn; dies Saturni (dag van Saturnus)

Grieks: Phainon en Later Cronos

Hindoe: Shani-Var en later Kona (naar de Griekse Cronos)

Hebreeuws: Shabbat

Joods: Sjabbat. De rusttijd begon al op vrijdagavond (na zonsondergang, als nieuwe dag gerekend) tot zaterdagavond (zonsondergang, bij het zien van de drie sterren). Op vrijdagavond houdt men het Sabbatmaal. Rusttijd waarop men geen regels mag schenden zoals werken of vuur aansteken. Bij voorkeur bidden en familiebezoek.

islamitisch: As-Sabt (Sabbath)

(met het zes-spakig rad en emmer, het is niet duidelijk op welk dier hij staat).

Vroeger: Boeren begonnen met maaien, hooien of zaaien om het dan maandag verder af te maken. Tevens de "baddag", waarop het gezin in bad ging. Kinderen die op zaterdag werden geboren zouden heel goed kunnen zien en horen. Sinds de middeleeuwen is zaterdag ook de bakdag omdat zondag de rustdag is.

christelijk: Sint Mattias, Sint Maarten (zie eind oktober/ november)

Cambodja, Thailand, Laos en Myanmar: Plejaden maagd: Mahaotra

--------

(De afbeeldingen zijn afgeleiden van centsprenten uit de Koninklijke Nederlandse Bibliotheek; "De beeldtenis dier valsche Goden" (ofwel afbeeldingen van heidense goden) zie website; "Het geheugen van Nederland".

Later werd zondag de belangrijkste dag want zondag stond voor de belangrijkste god, de koning. De koning werd immers gelijkgesteld aan de zonnegod en dat begon al heel vroeg zoals in Perzië en bij de Egyptenaren. Hierbij doelde men aanvankelijk op Saturnus (later de goede herder). Door de christelijke kerk werd het later een rustdag, dag om te bidden en boeren marktdag. Dit zou een idee zijn geweest van de Romeinse keizer Constantijn (306-337). De zondag veranderd in de laatste weekdag (de laatste dag in de bijbel waarin god de aarde schiep) en hierdoor werd maandag de 1e dag van de week. Door alleen feest te vieren op de zondagen kon men de feesten verplaatsen op de kalender en zo loskoppelen van de oude heidense goden.

Voor meer uitleg en betekenissen voor de dagen van het jaar zie hoofdstuk Decanen