De Herfst Equinox rond 21 september, periode 22 september tot 21 oktober (zevende maand)  >>

Tijdens de Herfst equinox zijn dag en nacht even lang. Men hield een feest op de volle maan voor of na deze herfst equinox.

In de vroege Prehistorie stond dit in het teken van het zodiakteken Waterman. Waterman stond voor de grote godin van de onderwereld die oordeelde of de mensen en zielen zich goed hadden gedragen. Men oogst nog paddenstoelen, bessen, fruit, zaden en noten (zie de indianen van Noord-Amerika). Tijdens het vuurfeest op de equinox deed men zich te goed aan deze oogst en dankte de godin voor het vruchtbare jaar. Dit kan in verband worden gebracht met de hoorn des overvloed.

>>7A


Latere zodiaktekens: steenbok en boogschutter.

Landbouwtijd: Tijdens de periode van Stier verving men het teken Slangen voor Schorpioen omdat men het nieuwe teken Weegschaal had tussengevoegd. Men associeerde de Schorpioen als het wegen van de zielen na de dood. De goede daden werden gewogen tegen de slechte daden door de goden van de onderwereld (hierbij kwam ook de planeetgod Saturnus kijken). In de periode van Ram werd dit heel toepasselijk het sterrenbeeld Weegschaal. Dit zien we terug in het Egyptische wegen van de ziel met de weegschaal. Maar later kreeg de weegschaal een letterlijke betekenis in het wegen van de oogst. Wellicht keek men ook naar het sterrenbeeld van de Grote Beer erboven.

De god(in) van de regen en vegetatie is onthoofd en gaat naar de onderwereld (zie ook de Maya's).

Waarschijnlijk vergeleek men het sturen van de god van de dood naar de onderwereld met het doden van de wolf; uitgebeeld in het sterrenbeeld van de Centaurus en de wolf. (Arahsamna: maand van het wolfdoden). Het vee ging naar de weiden vanaf Sint Joris tot Sint Michaël. Hier waren ze onveilig voor wolven tenzij ze door deze heiligen werden beschermd. Wellicht ging men nadat het vee in de stal was gebracht nu ook letterlijk op wolvenjacht. Zie ook het sterrenbeeld Weegschaal en het kruid Myrthe op van het sterrenbeeld Zuiderkroon.

Een opvallend verschijnsel is de meteorenregen vanuit het gebied vlak boven de rechterschouder van Orion, boven de ster Betelgeuse. Ze worden "Orioniden" genoemd (veroorzaakt door de komeet Halley, die ook de meteorenregen in het sterrenbeeld Waterman veroorzaakt). Vooral te zien op het zuidelijk halfrond in de tweede helft van oktober maar niet in de vroege prehistorie op het noordelijk halfrond (en nu). Pas in de landbouwtijd was deze meteorenregen te zien.

Het cijfer 7 Latijn; Septem van de zevende maand vinden we nog terug in de Romeinse (en Franse) benaming van september/ septembre . Septimus is zevende. De mythische Romeinse keizer Lucius Septimius Severus/ Septimus Severus zou het Septizonium (Septicodium of Septizodium) gebouwd hebben. Dit gebouw stond in het teken van 7 en zou gewijd zijn aan de bron-nimfen (een nymphaeum).

Romeinen: zagen in de zeven hoofdsterren van het sterrenbeeld De grote Beer, zeven beren (septem triones, het oude franse woord "septentrion"; het noorden, verwijst naar het noorden)

Griekenland: Attische kalender: Puanepsion/ Pyanepsion, en Boeotische maand Damatrius (naar godin Demeter).

In Griekenland vierde men het feest van de rouw. Want volgens Plutarchus was Demeter nog steeds in rouw voor het afdalen van dochter Persephone naar de andere wereld. Zie voor het zaaien de volgende Periode.

Op een kalender in het Louvre: Het "dalen van de godin" op de zevende dag van de onbekende maand Dius en Het "dalen van de godin" op de vierde dag van de onbekende maand Hephaestius.

De Griekse historicus Polybios (latijn: Polybius 203 vChr-120 vChr) schreef het verlies van de Romeinse vloot in de eerste Punische oorlog (264-241 vChr) toe  aan de koppigheid der conculs, die op het tijdstip van het opkomen van Orion en Sirius wilden uitvaren. Aangezien hij dus voor storm zou zorgen in de herfst. Hesiodus raadt aan om de druiven  te plukken als Orion en Sirius in het midden van de hemel gekomen zijn. Dat is in deze periode in Griekenland. (In Nederland komt Orion pas in november).

In Griekenland oogstte men de druiven en perste deze in de eerste helft van de maand oktober. Wanneer ook de appels, peren en pruimen rijp waren. Het graan lag inmiddels opgeslagen in de graanopslag. Men eerde nog Demeter (beschrijving door Theocritus van eiland Cos). Zie de ster van sterrenbeeld Maagd.

In Griekenland vierde men in deze periode (en voor het dalen van de Plejaden, zie volgende periode) het feest van Proerosia, het feest voor het ploegen. Proerosia is een andere naam voor godin Demeter. Volgens een legende was de hele wereld eens bedreigd door een hongersnood. Het Pythische orakel zei dat de Atheners voortaan aan Proerosia moesten offeren. Vooral de vruchten van de oogst werden geofferd. Zowel als oogstdankfeest als om een goede oogst te vragen vlak voor het zaaien in de volgende periode. Ook werd het feest Proarcturia genoemd. Dat zou betekenen; voor Arcturus. Hiermee zou de ster Arcturus worden bedoeld van het sterrenbeeld Berenhoeder wat rond eind oktober een avondster was geworden. Dus de ster stond ook voor het Ploegen. De exacte datum van dit feest zal lokaal op verschillende tijden zijn gevierd. Het feest werd ook gehouden in Eleusis maar stond apart van het andere feest. Volgens een inscriptie uit de derde of vierde eeuw voor christus zou het feest in de maand van Pyanepsion vallen vlak voor het feest van Pyanepsia dat werd gehouden op de zevende dag van de maand Pyanepsion. Theophrastus schrijft dat de zeeajuin/ zee-ui (latijn: Urginea Maritima) drie keer per jaar bloeit en in Griekenland markeert deze bloei de tijd van het ploegen wat hier soms drie keer gebeurde. De plant had tevens een genezende en afwerende werking.

De god van de wijn (en het gewas) Dionysus (hij was de voorganger van Apollo en de voorganger van Dionysus was de god Hermes). Hermes werd vroeger weergegeven in de vorm van een stenen pilaar met een fallus. Zijn feest werd gehouden vanaf 9 oktober en men bleef dit doen onder het mom dat "Apollo dan even ergens anders was". Zie onder.

Grieks Sterrenbeeld; Arctophylax; "de berenhoeder". De hoofdster is in het Grieks: Arcturus en betekent "Beer". Het is Arcas de zoon van Callisto, de grote beer. Hij lijkt de grote beer te bewaken of de grote en de kleine beer rond de hemel te drijven als herder. Hij heeft ook twee jachthonden bij zich aan de lijn rechts. Zie sterrenbeeld Jachthonden.

Bij de Grieken stond het rijzen van de ster Arcturus voor de druivenoogst en de tijd van midden herfst. Het rijzen of dalen van de ster Arcturus stond ook voor de ploegtijd voor de nieuwe zaai. De feesten zijn gekoppeld aan het sterrenbeeld van Maagd/ Weegschaal wat er onder ligt ofwel aan godin van het graan Demeter en haar dochter. Als de ster zou verdwijnen dan zouden ook de beren verdwijnen en hun winterslaap houden.

In de Ionische steden zoals Athene hield men een feest van Apaturia/ Apaturieën. Dit viel op de 11de , 12de en 13 de dag van de maand Pyanepsion in Athene. Tijdens het feest besprak men de relaties/ familiebanden. Op de jongensdag: "Koreotis" zou men het verhaal vertellen over het mythische eiland in de andere wereld. Op de laatste dag van het feest werden baby's, jongens en pasgetrouwde vrouwen ingeschreven bij hun broederschappen ofwel clan/ familie: "phratriai" . Dit zou beschreven zijn door Critias.

20 september: Sint Eustachius/ Eustatius (zeer oude soldaten heilige 118). Dit was Romeinse legergeneraal genaamd Placidus (Placijs). Nadat hij tijdens de jacht een lichtend kruis had gezien tussen het gewei van een heilig hert liet hij zich bekeren tot het christendom en veranderde zijn naam. Hij verliet het leger en trouwde waarna hij een tweeling kreeg van twee zonen. Tijdens het oversteken van een rivier zou een van zijn kinderen meegenomen zijn door een leeuw en de ander door een wolf en zijn vrouw ontvoerd zijn door een schipper. Allen werden gered maar duiken pas 15 jaar later weer op maar ze worden dan door de Romeinen gevangen omdat zij weigerden aan de god Apollo te offeren. Na gevechten worden ze uiteindelijk gevangen door de volgende keizer. Zijn gezin zou door de Romeinen zijn geworpen voor de leeuwen maar die deden hun geen kwaad en uiteindelijk in bronzen ketels zijn gekookt om hen te doden. Hij is een van de 14 noodhelpende heiligen maar zijn gedenkdag werd later door de Paus verwijderd (zo nam de latere Sint Hubertus zijn plaats in tijdens de maand oktober, zie begin september bij België). De nieuwe god Apollo stond symbool voor het gewas want soms werd hij ook sprinkhaan-Apollo, muis-Apollo (Smintheus-Apollo) of meeldauw-Apollo genoemd (als bedreiging voor de graanoogst). Vooral de Romeinen vereerden de meeldauw (Robigo/ Robigus), zie ook het feest van de held en de draak. Een afbeelding van een muis stond in de tempel van Apollo in de Troad (ook witte en tamme muizen zou men daar houden). Zie de rat ook van Indo-China.

20 september: Begin van de winter volgens de oude kalender indien het jaar in zomer en winterseizoen werd ingedeeld.

Tijdens de herfstequinox hield men een klein herfstfeest: Alban Elued (zie periode 9) De Apostel; St. Mattheüs (21 september; een van de 4 evangelisten, heeft een engel bij zijn afbeelding), Sint Mattheus staat als weerheilige voor het begin van de herfst. Correfoc (Spanje, 23 sept) "vuurloop" om het land vruchtbaar te maken. Weersvoorspelling: "Is het op St. Mattheüs Helder en Klaar, wijn voor het volgend jaar".

21 september: Apostel; St. Mattheüs (21 september; een van de 4 evangelisten, heeft een engel bij zijn afbeelding en staat ook zo op de middeleeuwse kalender). Op de merkstaf, primstav: Staat een grote hakbijl (aks). Noors: Øks. Mattismesse haust, Mattheusmesse, Mattisdag, (haustjamdøger). Herfstequinox: høstjevndøgn. Zweeds: höstdagjämning, Ijslands: haustjafndægur, Deens: efterårsjævndøgn.

22 september. Sint Mauritius. Weerheilige. Start van sterrenbeeld Weegschaal. Soldaat uit Soedan. Patroonheilige tegen lawines, en dan ook vooral vereerd in de Zwitserse en Franse alpen. Hij draagt een rood kruis op zijn borst (Occitaans). Soms werd hij weergegeven met een donkere huidskleur. Zijn naam is verwant aan de Koptisch Griekse naam Maurikios en deze is de drager van de heilige lans. Dit zou ook de lans of speer zijn (Longinus) waarmee Jezus werd doorboord toen hij aan het kruis hing (Dit past volledig bij deze periode zie andere landen). Zijn naam werd ook Moritz/ Maurice genoemd als plaatsnaam. Mauritius is ook Patroonheilige van wevers en stoffen ververs. Hij heeft tevens zijn eigen ridderorde, zie ook Sint Joris.

KERK: 23 september is volgens de oosters-orthodoxe kerk de ontvangenis van Johannes de Doper of Sint Jan (zie 24 juni). (De ontvangenis van Johannes de Doper zou zijn aangekondigd door de aartsengel Gabriël/ Djibriel dit deed de engel ook voor Jezus). Maar het verhaal van Johannes de Doper en Gabriël komen pas voor in de nieuwe geschriften. Zijn naamgenoot de Apostel Johannes de Evangelist of Sint Jan (zie 27 december) wordt door de oosters-orthodoxe kerk herdacht op 26 september en 8 mei.

Het gevecht van David tegen de reus en vijand Goliath. David gebruikte zijn steenslinger (zie sterrenbeeld Weegschaal van deze periode) om de grote reus en vijand Goliath te doden. Hierna onthoofde hij hem met een zwaard (zie het boek van Samuël in de bijbel, Griekse vertaling; Septuagint).

24 september: Sint Andochius/ Andocius: weerheilige. Leerling van Polycarpus (23 februari). Hij zou drievoudig gedood zijn. Als de heilige op de boeg van het schip werd geplaatst zou hij de stormen weghouden.

28 september Sint Wenceslaus/ Wenceslas of Václav de goede. De mythische heer van Bohemen en vereerd in Tsjechië (koning van de berg Blanik). Verbonden aan de winter-heilige Sint Steffen van 26 december. Held en ridder met zijn magische zwaard. Hij werd begeleid door twee engelen en zou het christelijke geloof hebben verspreid. Zijn tegenhanger is zijn broer Boleslaus de slechte of Boleslav. Hij is berucht omdat hij zijn broer gedood zou hebben tijdens een feest op 26 (verzet van 27 september) van de tweeling heiligen; Sint Cosmas en Sint Damian (die hun dood vonden door onthoofding). En op wonderbaarlijke wijze zou de zoon van Boleslaus toen op dat moment geboren zijn met de naam; Strachkvas, wat betekent; "een vreselijk feest". Maar hij werd later ook Kristián genoemd. Ook werd hij vergeven omdat zijn dochter Mlada een christelijke non werd. Het beeld van Wenceslaus staat in de Sint Pieter in Rome. Ook zijn moeder Drahomira zou zich bekeerd hebben. Zijn vader was Wratislaus of Vratislaus gehuwd met Sint Ludmila van Bohemen (dochter van de eerste heer van Bohemen). Haar dag is op 16 september en haar teken is de sluier. Ludmila heeft Wenceslaus opgevoed. Ze zou gewurgd zijn met haar sluier in het kasteel van Tetin door moordenaars die gestuurd zouden zijn de jaloerse moeder Drahomira op 15 september (Drahomira zou tegen het christendom zijn). Aanvankelijk werd ze begraven in de Sint Michaël kerk. Later verplaatst naar de Basilica van Sint Joris in Praag.

29 september is Engelendag; 'de dag van aartsengel Michaël, en alle engelen'. Deze data zijn belangrijk vanwege het zaaien van het wintergraan (zie ook Sint Joris op 23 maart). De Engel Michaël vocht ook met de draak. Soms wordt de engel Michaël weergegeven met de weegschaal als weger van zielen (Gurariento 1350). Later werd hij begeleider van de overleden zielen die naar de hemel gingen als de decaan Mercurius in het sterrenbeeld maagd (Griekse Hermes zie decans). De SintMichael zomer (een soort nazomer) duurt van begin september tot half november, ook wel oudewijvenzomer genoemd. Paus Gregorius de eerste van Rome zou de aartsengel Michaël ook op 8 mei hebben gezien tijdens de pest epidemie vandaar dat hij ook in verband staat met deze datum (de eerste zaaidatum). Als weerheilige werd Michaël ook Sint Michiel genoemd. "Sint Michiel verbiedt strooien hoed en linnen kiel". Dit verwijst naar het zaaiwerk, zo zou men geen tijd hebben om te rusten. Mooi weer op deze dag zou een koude winter betekenen. Op 29 september werden ook de engelen Gabriël en Rafaël vereerd. Rafaël was een van de 7 aartsengelen. Hij zou de demon Azazel gevangen zetten en de aarde en iedereen genezen. Sint Rafaël werd ook nog genoemd als weerheilige op 7 oktober.

Op de middeleeuwse kalender staat Michaël afgebeeld als engel. In deze periode (oude telling) valt de weegschaal en deze is ook op de middeleeuwse kalender afgebeeld boven Michaël. Op de merkstaf/ primstav: een staaf met een soort vleugels. Maar de standaard van de staaf begint al op 27 september en eindigt op 1 oktober. Noors: Mikkjel. Op andere merkstaven, primstaven staat alleen de weegschaal op 29 september. Dit komt waarschijnlijk door het uitlopen van de kalender (ongeveer 10 dagen vanaf de equinox op 21 september).

In Zuidlaren hield men al de Sint-Michielsmarkt in 1200. Het markeerde de overgang van de seizoenen en de datum is 10 dagen verschoven. Een markt waarbij het jongvee werd verkocht daarom hing het ook af hoe groot het vee al was.  

Volgens "de legende van het heilige kruis" kreeg Seth van de aartsengel Michaël een tak van een verboden boom om zijn stervende vader te genezen. Helaas was hij te laat en plantte de tak op het graf van Adam. De boom die hieruit groeide zou het hout leveren voor het kruis van christus. Daarom staat hij ook in verband met het kruis. Ter ere van Michaël houdt men processies waarbij demonen worden verjaagd en het land vruchtbaar wordt gemaakt voor de tweede zaai.

Vanaf de middeleeuwen tot nu kwam het vee weer van de zomerweides naar het dorp. Soms scheidde men de grote samengevoegde kuddes voor ze naar hun eigen stal gingen. Hierbij hield men ook een feest vooral in de berglanden. Ook vierde men het feest van de eerst gemaakte kaas van de dieren die uit de bergen kwamen.

In de Middeleeuwen hield men na de 23/ 29e september de najaarskermis die sterk lijkt op de voorjaarskermis. Men deed ook aan vogelschieten en vogeltrekken (waarbij men de opgehangen vogel letterlijk van de kop trok), ringrijden. En de winnaar werd gekroond tot koning. hield men in Nederland in september/ begin oktober nog vrijers en vrijstersmarkten. De liefde werd op een subtiele manier verklaard. Deze bestond bijvoorbeeld uit 5 zondagen; 1 was de kijkdag waarbij de mannen en vrouwen elkaar op de markt stiekem bekeken, 2 was de kiesdag, 3 was de koopdag waarbij de vrouw een zakdoek liet vallen of stelen en 3 was de neemdag. De zondag erop ging de man toestemming van de ouders vragen en viel de definitieve beslissing. Ook hier hoorden weer speciale koeken bij; krentenkoeken, zuudlaarderbollen en toonkoeken (speculaaskoeken met naam van de geliefde).

30 september/ 12 maart: Sint Gregorius.

Armeense heilige (Armenië, Iberië, Albanië, Kaukasus). Ook vereerd op 9 juni en 30 september. Hij werd in een diepe put gegooid waar hij 13 jaar zou blijven. Hij genas en bekeerde Tiridates die leefde met wilde zwijnen. Hij had ook twee zonen: Aristakes en de heilige Vrtanes. De laatste had ook een tweeling; Husik en Grigoris.

Planten: In de herfst begon men met de oogst van Jeneverbessen (Juniperus Communis/ Sabinal). Deze bessen waren gewijd aan de drie lotsgodinnen (zie de 3 jaargetijden). De takken werden verbrand als wierrook. Het werd gebruikt voor het maken van de Mede drank die men rond de winterzonnewende dronk. Ook zou het werken als anticonceptiemiddel.

Ook de Vijg (Ficus Carica) wordt rond de middellandse zee in oktober geoogst (en in mei). Vrijwel alle volkeren beschouwen deze als de meest heilige boom. Daarom stonden deze vruchten wellicht ook voor de "gouden appels" van de levensboom. In de Bijbel werd Adams naaktheid bedekt met een vijgenblad. De vruchten waren gewijd aan de Griekse god van de wijn: Dionysus (Romeinse god Bacchus) en aan zijn feesten ("Dionysia"). Gehouden vanaf 9 oktober maar ook in mei. Deze plant hoort bij de Moerbijfamilie (Moraceae). Zie voor andere bomen het volgende dodenfeest. Van Bacchus wordt verteld dat hij vergetelheid wou en daarom van de Lethe rivier dronk, de rivier van de onderwereld waaruit de schimmen (doden) dronken. In de kunst ziet men de vijg als vrucht van de levensboom in het hof van eden en dat Eva's naaktheid bedekt werd met een vijgenblad en dat de vrucht werd vergeleken met vrouwelijkheid, de vulva en geslachtsgemeenschap. In Afrika is de vrucht belangrijk omdat deze drie keer per jaar vruchten kan dragen en meerdere bomen naast elkaar het hele jaar door vruchten dragen, dus ook in de droge tijd wanneer er weinig tot geen voedsel is.

Middeleeuwen: Oktober: oogst en ploegmaand, eikelmaand, zaaimaand, rozenkransmaand, rozelmaent/roselmaent, reuselmaent. Middelnederlands: roselare: rozelaar: rozenstruik. In het Christendom staat de roos voor Maria. Middelnederlands: erselmaent: van: erselen: achteruitgaan, terugwijken. (zie acht).

Voorstelling; Druivenoogst in België en Duitsland, Wijn maken. Verder zie ook de vorige maand. Ook varkens naar het bos brengen om eikels te voeren en eikeloogst. Eikels werden ook gebruikt om huiden te verven.

Plant:

Een bijzondere boom is de Granaatappel: Punica granatum waarvan de vruchten werden geoogst vanaf half oktober. Deze boom werd al door de Egyptenaren gekweekt en is ook erg heilig bij vele volkeren. Vooral bij de Armeniërs want dit is hun nationale vrucht en tijdens de kerst eet ieder een granaatappel ("Norna"). Eigenlijk is dit geen appel maar een bessensoort. De boom bloeit drie keer per jaar en de vruchten verkleuren van geelwit naar rood (de wilde soort blijft geelwit). De vruchten van de eerste bloei in mei zijn het grootst en ze bevatten erg veel gezonde stoffen (anti-oxidanten). De vele vruchtjes in de harde schil (besjes) lijken op edelsteentjes (Granaten) en als de gedroogde vrucht op de grond valt schieten de zaden weg. Men zeg dat de vrucht 365 besjes bevat, een voor iedere dag. Ze zijn bijzonder gezond. De Griekse Godin Persephone had 6 zaden van de Granaatappel gegeten en moest daarvoor met Hades mee naar de onderwereld. De granaatappel was een Koninklijke vrucht omdat het de eter een langer leven zou schenken en werd zelfs meegegeven als offergave aan de doden. Beren zijn ook dol op deze vruchten. Deze vrucht werd ook vergeleken als de vrucht van de heilige boom van het paradijs. De vruchten worden ook gegeten tijdens de feesten in December. Zie ook andere bomen in de volgende periode. De granaatappel is ook een symbool van de god Dionysus.

Volgens de mythe was hij de zoon van Zeus en Semele. Hera , de ware echtgenote van Zeus, beval de Titanen om de pasgeboren Dionysus in stukken te scheuren. Zij deden dit en kookten zijn lichaamsdelen in een grote ketel. Op de plaats waar het bloed van Dionysus terecht zou zijn gekomen, groeide een heilige granaatappelboom op. Maar Dionysus werd net op tijd gered door Rhea (dochter van Gaea en Uranus). Ze verzamelde zijn ledematen en genas hem. Zeus liet Persephone hem naar koning Athamas van Orchomenus en zijn vrouw Ino brengen. Hier zou hij opgevoed worden als meisje. Hera hoorde hiervan en strafte het koningspaar met krankzinnigheid. Athamas doodde per ongeluk zijn zoon Learches die hij voor een hert aanzag. Dionysus werd ondertussen door Hermes (boodschapper van Zeus) veranderd in een geit. Hij werd gegeven aan de nimfen Macris, Nysa, Erato, Bromie en Bacche op de berg Nysa. Hij groeide op in een grot maar alleen met honing (zie de Plejaden). Op de berg Nysa zou Dionysus ook de bereiding van wijn hebben ontdekt. Hij reisde via Egypte later ook over de wereld met zijn leraar Silenus, de saters en de Maenaden. Overal waar hij kwam zou hij de wijnstok brengen. Zelfs naar India waar hij steden stichtte en wetten maakte. Onderweg ontmoette hij op het eiland Naxos de mooie Ariadne. Ze was droevig omdat de held Theseus die ze had geholpen te ontsnappen uit het labyrint (van de onderwereld) haar alleen had achtergelaten. Dionysus trouwde met haar en ze kregen zes kinderen. Na zijn dood steeg hij op naar de hemel en nam plaats aan de rechterzijde van zijn vader Zeus in de plaats van godin Hestia. Ook wordt verteld dat Dionysus naar de onderwereld ging naar godin Persephone. Hij kocht haar om met mirre om zijn moeder godin Semele uit de onderwereld te bevrijden.

Huidige sterrenbeeld zie volgende pagina.

1 oktober was gewijd aan Sint Bavo van Gent (Nederlands: Baef/Baaf). Geboren als Allowin of Adlowinus van een zeer opvallende heilige familie. Zijn moeder was Ida van Nijvel. Ook Itta of Iduberga genoemd (8 mei). Ze zou de abdij van Nijvel gesticht hebben. Zijn vader was Pepijn van Landen/ De oudere Pépin le-Vieux (Hofmeier, hoofd van het koninklijk hof). Broer van Gertrudis van Nijvel/ Geertrui/ Gertrud/ Limburgs: Truuj (17 maart). Zie ook Geertruidenberg. De tweede abdis was haar nicht wilfetrudis (30 november). Broer van vrouwelijke Begga (17 december) van wie haar man Ansegisel (tevens hofmeier) overleed. Broer van Grimoald die werd verbannen naar Ierland. Zie ook de Amanduskerk te Wezeren in Vlaams-Brabant. Zie ook 10 oktober de dag van Sint Bavo/ Sint Baaf. In Vlaanderen werd 1 oktober ook Bamis genoemd naar de mis van Sint Bavo. Hij was patroon van de goede oogst. Men hield feestmarkten ter ere van het begin van de herfst (gelijk aan de Paasmarkten). Rond deze dag moest men de pacht betalen. De rentmeesters betaalden dan ook de boswachters. Met Bamis legt men zich neder: "De boer trok zijn rode slaaplijf aan en de boerin haar blauwe baaien rok". Zie ook Sint Remi. De attributen van Sint Bavo: gewapend edelman met een valk op de hand. Beschermheilige voor kinkhoest.  Op de middeleeuwse kalender staat een bisschopsstaf en een punt naar boven.

In de middeleeuwen noemde men 1 oktober in Nederland Bamisse/ Baem (m)isse, naast Baefmisse/Baefmesse. Op deze dag werden termijnen betaald voor de opbrengst van cijns, betaling van huur etc. Zie de Mamisseschout/ Bamisseschult: Schuld  of cijns (belansting) die op deze dag werd betaald. Er was ook een Bamissemerct. In Nederland kende men de jaarlijkse Sint Bavomarkt. De Bamisjaarmarkt, jaarmarkt, of kermis op 1 oktober.

Sint Romain/ Saint Roman (Romanus) is een belangrijke heilige in Frankrijk en zijn dag is op 1 oktober. In zijn droom zou hij de heilige schriftrol hebben gegeten gegeven door Maria. Hij staat zowel voor de geboorte als de bescherming van haar. Hij wordt ook vereerd tijdens Hemelvaartsdag (zie de meifeesten).

3 oktober: Op de middeleeuwse kalender aangemerkt zonder afbeelding.

1/4/ 15 oktober zie Sint Therese en de kalenderhervorming. Start winter.

Als grap schreef Piero (een Rederijker uit Leiden) een lied dat men op 3 oktober 1574 Leidse hutspot gevonden zouden hebben in het Spaanse kamp van de bezetter. Piero is eigenlijk Pieter Cornelisz van der Mersch en liet zich graag afbeelden als nar/zot. Hutspot is symbool van winterkost.

4 oktober WereldDierendag:

KERK: Feest van Franciscus van Assisi (1182-1226, nieuwe heilige). Hij was de zoon van een rijk man maar verkoos ervoor om in armoede te leven en zorg te dragen voor de armen. Zo ontstond de orde van de Franciscanen. Hij had een grote liefde voor de Gods schepping. In zijn 'Zonnelied' bezong hij zon en maan, wind en water, als broeders en zusters. Hij kon ook met de dieren praten. Daarom werd hij patroonheilige van de dierenbeschermers. Weerheilige: Stond voor de kou/ start winter: " Hij maakt sterk de tenen en de biezen". Op de middeleeuwse kalender staat hij met 2 gespreide handen.

Vooral het vee moest beschermd worden tegen ziektes en hier zorgden diverse heiligen voor in deze periode. De winterrogge werd in Nederland op deze dag gezaaid en ook voor andere landen vormt dit opnieuw de zaaitijd. Feest van Fides en Honos. In oktober hield men ook de vrijers en vrijstersmarkten waarbij men elkaar de liefde bekende. Hierbij hield men veemarkten waarbij soms ook weer aan ringrijden werd gedaan (zie ook de meimarkten).

5 oktober: Sint Remi. weerheilige. Start winter. Ook Sint Remigius van Reims. (Frans: Saint Remi; Oudnederlands: Sint-Remijs). Tevens op 13/ 15 januari en 1 oktober. Oude heilige van Gallo Romeinse afkomst. Zoon van de oude Cilina die net als Maria werd bezocht door een Engel, hij werd voorspeld als verlosser van het boze. Oog genezing door de moedermelk op de ogen te smeren. Zijn naam komt wellicht van latin Remigius, rame of Remedius: remède: remedie: "genezing/ oplossing". Hij zou de Frankische koning Clovis I hebben gedoopt. Symbool duif met fles in de snavel. Verwijzing naar de doop van Clovis. Hij kon ook wijn vermeerderen gelijk aan Jezus.

Op de merkstaf/ primstav op 5 oktober staat een lange staaf met aanhangsel met bovenop een half ronde vorm.

7 oktober: Sint Rafaël werd ook nog genoemd als weerheilige op 7 oktober. Zie aartsengelen. Op de merkstaf/ primstav aangegeven.

8 oktober: Sint Demetrius van Thessaloniki (8 oktober en 9 april) Met de speer en zijn dienaar Lupus (Wolf) en genezende olie. Rond deze tijd is de winterappeloogst. "verdwijnt de boer van de akker, dan worden hond en jager wakker". Eind landbouwtijd en het begin van de jachttijd. Zie ook Bulgarije: 26 oktober: Dimitûr. (Vervanger van Griekse godin Demeter?)

9 oktober: Sint Denijs/ Saint Denis of Sint Dionysius van Parijs (Frans: Saint Genois). Werd als martelaar onthoofd en staat in verband met Montmartre (heuvel der martelaren). Op 4 december wordt hij ook herdacht.

Deze heilige is eigenlijk precies dezelfde als de Griekse god Dionysos (voorheen de griekse Hermes, en Dionysos is gelijk aan de Romeinse Bacchus). Het was de god van de Wijn en werd vereerd in heel Griekenland (ook in Delphi). Zijn feest werd gevierd vanaf 9 oktober. Hierbij werden vijgen toegepast en stond natuurlijk in het teken van de druivenoogst. Want in oktober viel het wijnfeest in Griekenland. Tijdens zijn feest werden veel maskers gedragen, van oorsprong danste men in groepen verkleed als dieren. Later hield men een poppentheater met zang en satire. Hieruit ontstonden de eerste toneelvoorstelligen en theaters. In februari en april/mei vierde men ook een klein feest ter ere van hem. Later werd Dyonisos vaak vervangen door de god Apollo (zie ook het feest van Joris en de Draak). De Goden Jupiter en Juno openden het feest. De Apostel Paulus zou Dionysos als eerste hebben bekeerd in 51 n Christus tijdens zijn "redevoering over de onbekende god". Hierdoor veranderde zijn naam in Dionysius de Areopagiet, patroonheilige van Athene. Men beweert dat hij ook de eerste bisschop zou zijn gewest van Athene maar er zullen zich velen naar hem hebben vernoemd als naamheilige. Een andere latere wijnheilige is Sint Vincentius.

In Athene werden jongens uitgekozen uit elke stam en zij verzamelden zich bij het heiligdom van Dionysos. Hier kregen ze takken met druiventrossen en hiermee moesten ze zo snel mogelijk in een wedstrijd rennen naar het heiligdom van Athena Sciras. De winnaar ontving een beker met een mix van olijf-olie, wijn, honing, kaas en graan. Beide ouders van deze jongens moesten nog in leven zijn (wellicht als teken van vruchtbaarheid). Een andere jongen uit Athene moest op dezelfde dag of feest in processie een tak van olijfboom die omwikkeld was met witte en paarse wol dragen. Die bedekt was met allerlei fruit. Terwijl men zong dat de tak vijgen, vetten broden, honing, olie en wijn zou voortbrengen. Deze gingen naar de tempel van Apollo en voor de deur plaatste de jongen de heilige oogst-tak. De jongens die deel namen moesten ook beide ouders nog levend hebben. Ook hing men dezelfde oogst-takken op in heel Athene boven de deuren waar ze een jaar bleven hangen totdat ze vernieuwd werden. Het feest zou zijn ingesteld na een slecht oogstjaar. Men vernoemd ook het Atheens wijnfeest als Oschophoria waarbij zangers in processie werden geleid door twee jonge mannen die precies waren gekleed als meisjes. Ze droegen taken met druiventrossen. De processie zou ter ere zijn van Dionysos en Athena of Ariadne.

(Zie ook Latijn: zie denarius: 10 bevattend, dena: tiende, dena luna: de tiende maan, deniz: elk 10/ telkens 10.)

10 Oktober: Sint Bavo; uiterste zaaidatum. Sint Bavo (Sint Baaf) was een wrede man maar kwam tot bezinning nadat zijn vrouw was heengegaan. Hij draagt een zwaard en een valk en zijn naamdag is op 1oktober + 9 heilige dagen (noveen) is 10 oktober. Daarom was hij ook een jachtheilige net als Sint Hubertus. Nederland kent de jaarlijkse Sint Bavomarkt.

10 oktober: Santganc: zantganc, Santgange, Santgangendach: De dag van de bedevaart naar de aan Sint Victor gewijde kerk te Xanten. zie het woord voor Sant, Sanct: Heilige algemeen.  

10 oktober/ 21 juli: Sint Victor van Marseille: Romeinse soldaat. Zou verbrijzeld zijn tussen twee molenstenen van een rosmolen. Daarom patroon van de bakkers. Hij zou ook zijn bewakers hebben bekeerd; Alexander van van Bergamo (26 augustus), Centurion van het Thebaanse legioen en Felicianus en Primus en wellicht ook Longinus.

11 Oktober: Sint Gummarus van Lier/ Gommarius. Ook wel Goemer/ Gommaar genoemd. Uiterst warme periode ook wel Gummariszomer genoemd. Deze heilige lijkt op Sint Bavo. Hij scheidde van zijn vrouw omdat zij wreed zou zijn. Hij werd bevriend met de heilige Rumoldus van Mechelen (Rombout) waarvan de staf in een eik zou zijn veranderd. Gummarus liet een bron ontspringen door met zijn staf op de grond te slaan of deze eruit te trekken, en hij verrichte genezingen. In Brabant werd wintertarwe gezaaid. Oogsttijd peren. . Tijdens de Gummarisprocessie op de zondag van 10 na oktober legt de priester de gordel/ band van Gummarus op de schouders van de pelgrim. Zijn echtgenote zou kwaadaardig zijn en Grimmara heetten. Gummaris is de patroon van echtelijke breuken en beenbreuken. Ook is hij verbonden aan 13 oktober.

12 oktober: De kerk heeft zelf een beschermheilige Sint Walburgis ingesteld als bescherming tegen de heksen en de duivel tijdens de meifeesten (zie mei). Sint Walburgis is een bijzondere vrouw met de hond, staf, slang, maansikkel, kroon en bijbel. Haar kerken staan langs de rivieren en ze heeft veel weg van een Germaanse godin (haar sterfdag is 25 februari). Men vertelt dat elk jaar van 12 oktober tot 25 februari Walburgisolie uit haar stenen kist druipt. Dit staat symbool voor de winterperiode.

11-15 oktober hield men het grote wijnfeest. De druiven werden in de noordelijke landen geoogst en dus kon men ook daar wijn gaan maken: Feest van Romeinse Bacchus, god van de wijn (gelijk aan de Griekse Dionysos) , Meditrina, Jupiter in Italië. Begin van de najaarskermissen. In oktober wordt ook het kostbare Saffraan geoogst van de Crocus Sativus.

In Nederland hield men op de derde dinsdag in oktober nog een herfstmarkt/ paardenmarkt in Zuidlaren.

14 oktober: Op de merkstaf/primstav van degene die verdeeld zijn in 2 delen: zomer en winter. Liep de winter van 14 oktober tot en met 13 april (zie bij Pasen). Weergegeven door een muts of handschoen.

14 oktober: Sint Donaas/ Donatianus/ Donatus van Reims: oude heilige van Frankrijk en België. Volgens een legende zou paus Dionysius zelfs een rad met 5 kaarsen naar Donaas hebben gegooid om hem uit de heilige rivier de Tiber van Rome te redden. De kaarsen bleven branden en de heilige werd gered! Vereerd in de San Salvators-kathedraal in Brugge.

15 oktober: Sint Thérèse Martin/ Theresia van Ávila/ Theresia van Lisieux/ Treeske. weerheilige. Start winter. "Met Sint Treesje valt het laatste beesje". Trezekens zomer begint. Zie Gummariszomer want ze werd ook vanaf 1 oktober vereerd (1, 3 en 5 oktober). Grieks: Theros "warmte, zomer, oogst". Haar feestdag van 4 oktober is door de kalenderverschuiving van 11 dagen veranderd in 15 oktober. Donderdag 4 oktober was de laatste dag van de Juliaanse kalender en werd vrijdag 15 oktober in 1582 op de nieuwe kalender.

Romeinen:

De Romeinen hielden op 15 oktober in Rome een paardenrace op het veld van Mars. Het rechter paard van het paarden-gespan die won werd met een speer gedood en geofferd aan de god Mars (Mars was vroeger ook de god van het gewas). Dit zou voor een goede oogst zorgen. Het dier werd onthoofd en het hoofd werd versierd met een bladerenslinger. Twee groepen streden om het hoofd (het team van de heilige weg: Sacravienses en het team van de Subura). Wanneer het team van de heilige weg won werd het hoofd op de muur gehangen van het koninklijk paleis. Wanneer de Subura wonnen werd het opgehangen aan de oude Mamilian toren (Turris Mamilia) . De staart werd afgesneden en speciaal naar de koning gebracht. Het bloed van het paard werd bewaard tot 21 april wanneer de Vestaalse maagden het vermengden met het bloed van de ongeboren kalveren die 6 dagen eerder voor het voorjaarsfeest werden geofferd. Dit mengsel werd aan de herders gegeven om hun vee vruchtbaar te maken zoals men de oogstpop bewaarde voor dit doel in het voorjaar. Het paard zou dan staan voor de geest van het gewas. Ook in Afrika sneed men de staart van een os of om het land vruchtbaar te maken. Aan Mars werd onder zijn titel Mars Silvanus (Mars van het bos) door de boeren geofferd voor de gezondheid en vruchtbaarheid van het vee. De dansende priesters van Mars; de Salii maakten hoge sprongen voor hem in de Comitium, het politieke centrum dit deden ze twee keer per jaar; in de lente maand van maart en in de herstmaand van oktober. Dit waren tevens de Romeinse zaaimaanden. Ze vroegen ook hulp aan Saturnus, de god van het zaaien. In Rome waren de Salii verdeeld in twee groepen van elk 12 leden. De Fratres Arvales; "Broeders van de geploegde velden" was een Priestergroep van twaalf leden die ook voor het gewas dienst deed. Ze droegen een kans van korenaren. De Salii droegen een puntige bronzen helm en een zwaard aan de zijde. Op de linkerarm een speciaal schild en in de rechterhand een staf met knop op de uiteindes om op de schild te slaan voor het ringende geluid. Ze zongen en maakten lawaai op hun schilden op verschillende plaatsen en op verschillende dagen in de stad (Dus het werd gedaan voor of rond 15 oktober). Wellicht om de demonen te verjagen waarbij het schild meer dienstdeed als een soort gong.

19 oktober: Almilustrium: Plaats op de aventinus(Aventijn heuvel) waar jaarlijks het feest (Almilustrium) van de wapenwijding gevierd werd. Wellicht ter ere van Mars.

16/ 17 oktober: Sint Gal/ Gallen: Gallus Latijn: "De Kelt" en Gallus betekent ook "haan". Oude Ierse weerheilige. "Met Sint Gal blijft de koe op stal". In verband met wintertijd. Gecombineerd met de bekeerder Columbanus en gevierd op 23 november, tevens met ComGal van 10 mei. Samen zouden zij het christendom hebben gebracht. Hij staat in verband met het Keltische bier (biervat opblazen, ton in duigen), Keltische tempels in brand steken. 16 oktober is ook gewijd aan de heilige FrideBurga. Zogenaamde dochter van hertog Gunzo. Gallus zou haar genezen hebben van boze geesten (tevens vereerd op 19 en 29 maart). Gallus wilde alleen wonen als kluizenaar en zocht een geschikte plek. Waar hij met zijn voet achter een doornstruik bleef hangen en struikelde zou zijn woonplek worden. Hij maakte daar een kruis van hazelaar stokken en plaatste daar heilige relieken. Hij gebood een wilde beer hout op het vuur te gooien en te vertrekken. Gallus erfde ook de heilige staf van Columbanus. Patroon van de zwijnehoeders, ganzen en hoenders. Zie ook het Ogham Kalender schrift 10 voor Gallus-inkt.

18 oktober Sint Lucas/ Sint Lukas (Grieks: Λουκάς, Loukas): In Arnhem hield men sinds 1459 elk jaar de Sint Lucas-veemarkt voor heel oost-Nederland, Brabant en Westfalen en Rijnland. Vooral slachtvee. Lucas is een van de 4 evangelisten met als teken de koe of stier. Weerheilige: "Na Sint Lukas hoort men de donder niet meer". Patroonheilige van artsen, schilders en beeldsnijders (het Sint-Lucasgilde). Sinds de 4e eeuw, ook afgebeeld als zijn symboolgestalte: gevleugelde stier, os of kalf. Op de middeleeuwse kalender afgebeeld als de heilige stier/os (met een halo).

Momenteel is dit de periode waarin de steenbokken vechten (verschoven door het warme klimaat).

---------------

Periode van Maagd (nu). In Nederland vieren we Dierendag. Eind September: De ruwe berk verliest haar blad. De noten vallen zoals hazelnoten. "De hazelnoot is rijp en dient het kind tot pijp" (de hazelnoot stond voor wijsheid net als de pijp, zie de volgende periode). De watersnip en eenden trekken. Kraaien brengen de winter mee. Ook de winterkoninkjes komen tevoorschijn. Sommige roodborstjes trekken naar het zuiden. Veel vruchtjes op de sleedoorn (warme septembermaand) voorspelt een koude winter. De gelderse roos maakt rozenbottels. Het bitterzoet (Solanum Dulcamara)/ Elfenrank/ dolbessen-hout draagt rode bessen. Geneeskrachtig en beschermend tegen boze geesten. De blauwe reigers trekken weg. Begin oktober: De sneeuw- en ijsgorzen komen uit het noorden overwinteren. Vink, sijs, keep en kneu zijn op trek. Doortrekkende eenden op bezoek. Zoals het roodborstje zingt voorspelt men het weer; hoog in de bomen goed weer, zingt het laag in de struiken slecht weer. Spurrie bloeit nog. Vleermuis begint winterslaap. Als de veldmuis van het land komt zal het kouder worden. Ook als de muizen diep in de grond kruipen en de kraaien zich verzamelen. Daarom moet men al turf en hout gaan verzamelen voor de haard/ kachel. Half oktober: De roek zit op de mestberg. Kraanvogels trekken over naar het zuiden in oktober en november, soms maken ze een tussenstop. Hun melancholische zang is van ver te horen. Ze slapen in de venen met hun voeten in het water als bescherming tegen vossen. Pestvogels komen aan. De kauwen uit Oost Europa trekken door. Na de bloei van de wilde peen vouwt het scherm zich samen. De herfstaster bloeit nog. Men kijkt of de haas al zijn wintervacht krijgt.

Naar het volgende feest